Φτιάχνουμε Παραδοσιακό Τυρί- ΦΕΤΑ, στην κουζίνα του σπιτιού μας

Θυμάμαι με νοσταλγία τη ζωή στο χωριό, τον καθαρό αέρα, την ανεμελιά και τη χαρά στα απλά και καθημερινά. Πιο πολύ από όλα νοσταλγώ το κολατσιό από ψωμοτύρι και ντομάτα στις γάργαρες πηγές. Ένα κομμάτι σφέλα – τυρί, κατευθείαν από τον ντενεκέ, ζυμωτό σπιτικό ψωμί και τομάτες από το μποστάνι μας ήταν αρκετά για να με κάνουν ευτυχισμένη.

Και τώρα έτσι νιώθω! Αναζητώ και βρίσκω την ευτυχία στα απλά.

Όταν έχω την ευκαιρία ζυμώνω ψωμάκι όπως παλιά και ετοιμάζω το σακούλι μου για την πιο κοντινή γάργαρη πηγή. Δεν παίρνω μαζί μου πολλά. Μια σφέλα από το δικό μου τυρί, το ψωμάκι μου, 2-3 τομάτες και λίγες ελιές Καλαμών είναι ότι ακριβώς λαχταράω. Ανεβαίνω στην Πάρνηθα, στήνω την αιώρα μου ανάμεσα στα πεύκα το δάσος της Μόλας δίπλα στην πηγή και ζω μοναδικές στιγμές χαλάρωσης και ευδαιμονίας.

Ναι, αλήθεια σας λέω! Φτιάχνω το δικό μου τυρί στην κουζίνα του σπιτιού μου όπως ακριβώς το έκαναν παλιά στα γρέκια, στις στάνες δηλαδή, απευθείας μετά το άρμεγμα των ζώων.
Η συνταγή είναι από την περιοχή της Μεσσηνίας και γενικότερα της Ν. Πελοποννήσου όπου φτιάχνουν τυρί από αιγοπρόβειο γάλα. Συγκεκριμένα η “ΣΦΕΛΑ” είναι το παραδοσιακό Π.Ο.Π. τυρί της Μεσσηνίας και της Λακωνίας. Το όνομα της προέρχεται από τον τρόπο τεμαχισμού της τυρομάζας σε λωρίδες (Σφέλα = λωρίδα).

Στήνουμε τυροκομειό στην κουζίνα του σπιτιού μας και πήζουμε το δικό μας τυρί. Φέτα με αιγοπρόβειο γάλα.

Εύκολα, με τον απλό παραδοσιακό τρόπο και όλα του τα μυστικά.
Θα χρειαστείτε πρόβειο γάλα ή γίδινο ή μείξη αυτών των δύο, πυτιά τυριού, μία ξύλινη κουτάλα, τσαντίλα για τυρί – “τυρομάντιλο”, καλούπι και διχάλα. Επειδή είναι λίγο δύσκολο να έχει κανείς καλούπι και διχάλα, ούτως ή άλλως ούτε εγώ έχω, θα σας πω τι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε εναλλακτικά.

Στις οδηγίες που ακολουθούν θα γίνω όσο πιο αναλυτική γίνεται αλλά εάν δεν έχετε καθόλου εμπειρία και δεν έχει τύχει να παρακολουθήσετε κάποιον να πήζει τυρί πιστεύω ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να δείτε το σχετικό βίντεο που είναι στο τέλος του κειμένου. Περιλαμβάνει μνήμες, πρακτικές, λέξεις, σύνεργα και άλλα πολλά, με αναφορά το πήξιμο του τυριού, από το άρμεγμα μέχρι την κατανάλωσή του.

Αν μένετε σε πόλη και δυσκολεύεστε να βρείτε φρέσκο πρόβειο γάλα από στάνη, σας έχω τη λύση! Μπορείτε να το προμηθευτείτε από πρατήρια γαλακτομικών προϊόντων ή από μικρά παρασκευαστήρια που φτιάχνουν γιαούρτι από πρόβειο γάλα.
Εάν μένετε στην Αθήνα μπορείτε να απευθυνθείτε στο πρατήριο γαλακτοκομικών προϊόντων Κάντζος από τη Σπερχειάδα Φθίωτιδος. Είναι πολύ κοντά στο σταθμό του μετρό Ανθούπολης, στο Περιστέρι, Παναγή Τσαλδάρη 44, Τηλ: 2110 123517
(Η Εύη θα σας εξυπηρετήσει με χαμόγελο και θα σας πει νόστιμες συνταγές από την Πόλη!!!)

Εκεί θα βρείτε εκτός από φρέσκο γάλα, φέτα και άλλα τυριά παραγωγής τους, στραγγιστό γιαούρτι και άλλα καλούδια. Μην παραλείψετε να δοκιμάσετε το υπέροχο τυρί τσαντίλας από γίδινο γάλα. Τυρί με μοναδική νοστιμιά, ιδιαίτερο χαρακτήρα και γεύση που έχει διακριθεί με βραβείο γεύσης. Οι λάτρεις του γίδινου τυριού θα το αγαπήσουν!

Υλικά για 2 με 3 μεγάλες σφέλες (παραλληλεπίπεδες λωρίδες περίπου 700 γρ. ανά τεμ.)
5 λίτρα φρέσκο γάλα (πρόβειο ή αιγοπρόβειο ή γίδινο)
0,3 γρ. πυτιά για τυρί
αλάτι σπαστό
λίγο νερό

Εκτέλεση

Αρμέγουμε το γάλα, το στραγγίζουμε με μία τσαντίλα (διπλωμένη στα δύο) για να αφαιρέσουμε τυχόν ξένα σώματα (τρίχες από το ζώο, κλπ) και το παστεριώνουμε.

Παστερίωση: Βάζουμε το γάλα σε κατσαρόλα με χοντρό πάτο και το ζεσταίνουμε σε εστία μεσαίας έντασης μέχρι να ανέβει η θερμοκρασία του στους 65 βαθμούς Κελσίου. Ανακατεύουμε που και που με μια ξύλινη κουτάλα με επίπεδο τελείωμα ξύνοντας τον πάτο της κατσαρόλας για να μην κολλήσει το γάλα. Εάν δεν έχουμε θερμόμετρο ελέγχουμε την θερμοκρασία με το χέρι μας. Όταν βυθίσουμε το δείκτη μας στο γάλα και δεν αντέχουμε τη θερμοκρασία του είναι έτοιμο. Επίσης, όταν το γάλα φτάνει σε αυτή τη θερμοκρασία θα δείτε ότι αρχίζει να αχνίζει (προσοχή, όχι να βράζει) και σχηματίζεται λίγος αφρός στην επιφάνειά του.

Στην περίπτωση που προμηθευτούμε γάλα από το εμπόριο, ήδη παστεριωμένο, αρχίζουμε τη διαδικασία από το επόμενο βήμα έχοντας όμως προθερμάνει το γάλα στους 35 βαθμούς Κελσίου.

Πήξιμο: Εάν παστεριώσουμε εμείς το γάλα, δλδ. το έχουμε θερμάνει μέχρι τους 65 βαθμούς Κελσίου, το αφήνουμε να κρυώσει και να κατέβει η θερμοκρασία του στους 35 βαθμούς Κελσίου. Εμπειρικά καταλαβαίνουμε ότι το γάλα είναι έτοιμο για πήξιμο όταν βυθίσουμε το δάχτυλό μας και το νιώθουμε  ζεστό (χλιαρό), όχι καυτό αλλά ούτε και κρύο.
Σε ένα ποτήρι με λίγο νερό (περίπου 5 κ.σ.) ρίχνουμε 0,3 γρ. πυτιά για τυρί (στη μύτη του μαχαιριού) και μισό κ. γλ. αλάτι. Ανακατεύουμε καλά να λιώσουν το αλάτι και η πυτιά και τα ρίχνουμε στο γάλα ανακατεύοντας δυνατά και γρήγορα να γίνει καλή ομογενοποίηση.
Σκεπάζουμε με την τσαντίλα και αφήνουμε το μείγμα να πήξει. Εάν η θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι γύρω στους 27 με 32 βαθμούς Κελσίου, τα γάλα θα πήξει σε 1 ώρα περίπου. Το χειμώνα, τους κρύους μήνες, μπορεί να χρειαστεί και 2 ώρες.

Στράγγισμα: Ελέγχουμε το γάλα εάν έχει πήξει πατώντας λίγο με το δάχτυλό μας την επιφάνεια. Αν δούμε ότι “σκάει” και φαίνεται το τυρόγαλο στην επιφάνεια τότε είναι έτοιμο για το επόμενο βήμα.

Με το ξύλινο σκεύος – κουτάλα χαράσσουμε το τυρόπηγμα μέχρι τον πάτο της κατσαρόλας σε μεγάλα τετράγωνα. Αφήνουμε να ηρεμήσει για 10΄, να “κάτσει” το τυρόπηγμα ή ¨στριγγλιάτα” όπως λεγόταν στα χωριά της Μεσσηνίας,. Κατόπιν το ανακατεύουμε να σπάσει σε μικρότερα κομμάτια και το αφήνουμε να ηρεμήσει για ακόμη.

Στη συνέχεια βυθίζουμε τα χέρια μας στην κατσαρόλα και μαζεύουμε το τυρόπηγμα κάνοντάς το μια μπάλα σπρώχνοντάς το στα τοιχώματα.

Βουτάμε την τυροτσαντίλα μέσα στην κατσαρόλα με τεντωμένη την πλατιά μεριά της και την περνάμε κάτω από το τυρόπηγμα για να το εγκλωβίσουμε και να το βγάλουμε από το τυρόγαλο. Δένουμε τις άκρες τις τυροτσαντίλας, ανά δύο μεταξύ τους, και σηκώνουμε το πηγμένο τυρί έξω από το τυρόγαλο.

Στύβουμε πιέζοντας με τα χέρια μας να φύγει όσο το δυνατόν περισσότερο τυρόγαλο και κρεμάμε την τσαντίλα για να στραγγίσει το τυρί τελείως από το τυρόγαλο. Εναλλακτικά, τοποθετούμε το τυρί όπως είναι με την τσαντίλα σε ένα αυτοσχέδιο καλούπι με τρύπες (δείτε ακριβώς τη διαδικασία στο βίντεο) και το αφήνουμε για 2 ώρες, μέχρι να στραγγίσει το τυρί και να σφίξει.

Αποθήκευση – Προεργασία για την ωρίμανση: Κόβουμε το τυρί σε φέτες, παραλληλεπίπεδες λωρίδες – σφέλες και περνάμε με σπαστό αλάτι όλες τις πλευρές. Τοποθετούμε σε βαθύ σκεύος και το αφήνουμε 24 ώρες στο ψυγείο να απορροφήσει το αλάτι.

Το τυρόγαλο που έμεινε στην κατσαρόλα ή θα το αλατίσουμε και θα το φυλάξουμε και αυτό στο ψυγείο για να το χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια για να διατηρήσουμε το τυρί ή θα φτιάξουμε με αυτό μυζήθρα και από το τυρόγαλο που θα μείνει από τη μυζήθρα θα το χρησιμοποιήσουμε για την διατήρηση – αποθήκευση – ωρίμανση του τυριού.

Στη συνέχεια μεταφέρουμε το τυρί στο σκεύος που θα το αποθηκεύσουμε για να ωριμάσει. Ρίχνουμε μέσα το τυρόγαλο που έβγαλε το τυρί στο σκεύος καθώς ψηνόταν με το αλάτι και συμπληρώνουμε τυρόγαλο από αυτό που είχε μείνει μετά το πήξιμο του τυριού ή από τη μυζήθρα, μέχρι να σκεπαστεί το τυρί καλά και να καλυφθεί με αυτό. Τοποθετούμε ένα πιάτο ως βάρος για να κρατάει το τυρί διαρκώς κάτω από την επιφάνεια του τυρόγαλου και το αποθηκεύουμε στο ψυγείο. Το αφήνουμε να ωριμάσει για 3 μήνες. Τότε και μόνο τότε μπορούμε να το καταναλώσουμε ωμό με ασφάλεια.

Το φρέσκο τυρί μπορούμε να το καταναλώσουμε αμέσως μετά το πήξιμο ΜΟΝΟ ΕΑΝ το χρησιμοποιήσουμε σε κάποια συνταγή που θα μαγειρευτεί σε υψηλή θερμοκρασία.

Σας προτείνω την Τυρόπιτα “ματάκια” – η χαρούμενη τυρόπιτα!

Είναι αφράτη, ροδαλή και εύκολη. Δεν έχει φύλλο, γίνεται μόνο με τρία υλικά με βασικό υλικό το ανάλατο φρέσκο τυρί. Θα ευχαριστηθείς την γλύκα και το ιδιαίτερο άρωμα της ανάλατης φρέσκιας αιγοπρόβειας φέτας.

Έχει την τιμητική της την Κυριακή του Πάσχα και την Τυρινή. Σε όποιο σπίτι και αν πας στην περιοχή της Μεσσηνίας την Κυριακή του Πάσχα είναι αδύνατον να μην σε φιλέψουν αυτή την τυρόπιτα και ένα ποτήρι κρασί.

Καλή επιτυχία στο τυροκομειό σας!!!

Σημαντικές επισημάνσεις

  • Παλιά έφτιαχναν ένα εργαλείο που το ονόμαζαν διχάλα με 3 λεπτές ίσιες βέργες από αγριελιά ή πάλιουρα και το χρησιμοποιούσαν για να συγκρατείται η τσαντίλα στο στράγγισμα του γάλατος και όταν το σκέπαζαν για να το προστατεύσουν από σκόνες και έντομα. Εμείς μπορούμε να στερεώσουμε πάνω στην κατσαρόλα 2 ξύλινες κουτάλες που θα σχηματίσουν “V”
  • Προσοχή! Εάν ρίξουμε την πυτιά σε πολύ ζεστό γάλα το τυρί μαζεύει και γίνεται σαν σφουγγάρι.
  • Όταν πήζουμε τυρί με το τυρόγαλο που μένει μπορούμε να φτιάξουμε υπέροχη ξερή μυζήθρα για τις μακαρονάδες μας!

  • Εφόσον τοποθετήσουμε το τυρί στο ψυγείο με τυρόγαλο για να ωριμάσει πρέπει να ελέγχουμε τακτικά α) εάν έχει κατέβει η στάθμη του τυρόγαλου. Σε αυτή την περίπτωση προσθέτουμε αλατισμένο τυρόγαλο που έχουμε κρατήσει ξεχωριστά σε κάποιο μπουκάλι στο ψυγείο ή προμηθευόμαστε από καταστήματα που πουλούν τυρί χύμα από βαρέλι ή ντενεκέ . β) εάν έχει πανιάσει, δλδ. εάν έχει πιάσει μούχλα το τυρί (αυτό συμβαίνει εάν δεν καλύπτεται πλήρως με τυρόγαλο), τότε το καθαρίζουμε πλένοντάς το, ίσως χρειαστεί να αφαιρέσουμε μέρος αυτού και το ξαναβάζουμε στο τυρόγαλο.
  • Προσοχή στο γάλα. α) Δεν πρέπει να έχει ξινίσει για να πήξουμε αυτό το είδος τυριού β) πρέπει οπωσδήποτε να το παστεριώσουμε εάν δεν έχει γίνει παστερίωση μετά το άρμεγμα.

  • Η παστερίωση είναι πολύ σημαντική διαδικασία και δεν πρέπει να παραλείπεται σε καμία περίπτωση καθώς είναι η προστασία μας από παθογόνους μικροοργανισμούς και ασθένειες όπως ο μελιταίος πυρετός που προκαλείται από βακτήριο που μεταφέρεται στον άνθρωπο από ζωικά προϊόντα από μολυσμένα αιγοπρόβατα.
  • Σε περίπτωση που ξαναφτιάξουμε άμεσα τυρί και θέλουμε να το αποθηκεύσουμε στο ίδιο σκεύος με το προηγούμενο που πήξαμε για να το απογιομίσουμε, θα αδειάσουμε το σκεύος και θα τοποθετήσουμε το πιο πρόσφατο φρέσκο τυρί στον πάτο. Αυτό έκαναν και οι παλιοί μέχρι να γεμίσει ο ντενεκές πάνω πάνω. Έτσι όταν έρθει η ώρα να καταναλωθεί το τυρί οι πιο παλιές φέτες θα είναι πάνω – πάνω.
  • Φροντίζουμε πάντα το τυρί να είναι καλυμμένο με τυρόγαλο, ακόμη και όταν ωριμάσει.
  • Εάν το τυρί γίνει αλμυρό, το βάζουμε σε νερό για μερικές ώρες στο ψυγείο ώστε να ξαλμυρίσει. Επίσης μπορούμε να αδειάσουμε λίγο τυρόγαλο από το σκεύος που το συντηρούμε και να συμπληρώσουμε με παστεριωμένο γάλα για να “γλυκάνει” το τυρί μας.

Παρακολουθήσετε την συνταγή σε βίντεο:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *